Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir? Anlaşmalı boşanma protokolü; eşlerin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi kapsamında boşanmaya, evlilik birliğinin mali sonuçlarına ve varsa çocukların velayet düzenlemesine ilişkin karşılıklı iradelerini belgeleyen yazılı sözleşmedir. Protokol olmaksızın anlaşmalı boşanma gerçekleşmez; mahkeme taraflar arasındaki uzlaşmanın tüm konuları kapsamasını ve irade serbestisini denetler. Protokolde eksik, muğlak ya da çocuk menfaatine aykırı bir düzenleme varsa hâkim değişiklik isteyebilir; dava çekişmeliye dönüşebilir.
Hukuki Dayanak
TMK m.166/3 – Anlaşmalı Boşanma
Evlilik Süresi Şartı
En az 1 yıl evli olmak
Bizzat Başvuru
İkisi birlikte veya biri diğerinin açtığı davayı kabul
Protokol Şekli
Yazılı; imzalı; her konuyu kapsamalı
Hâkim Onayı
Zorunlu – onay olmadan protokol geçersiz
Nafaka
Her yıl TÜFE ile güncellenmeli
İbra
Gayrikabili rücu – geri dönülemez
Görevli Mahkeme
Aile Mahkemesi (Ankara’da 2-50. Aile)
Bu Yazımızda Neler Bulacaksınız
- Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir? Hukuki Dayanağı
- Anlaşmalı Boşanma Şartları: Kimler Başvurabilir?
- Protokolün Şekil Şartı ve Hâkimin Denetim Yetkisi
- Protokolde Yer Alması Gereken Maddeler
- Anlaşmalı Boşanma ve Mal Rejiminin Tasfiyesi Protokolü Örneği (Tam Metin)
- Velayet ve Kişisel İlişki Düzenlemesi
- Nafaka: Yoksulluk, İştirak ve TÜFE Artışı
- Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Protokoldeki Yeri
- Maddi ve Manevi Tazminat (TMK m.174)
- İbra Nedir? Protokoldeki Önemi
- Protokole Sonradan İtiraz Edilebilir mi?
- Protokol Hazırlarken Yapılan Kritik Hatalar
- Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir? Hukuki Dayanağı
Anlaşmalı boşanma protokolü; eşlerin evlilik birliğini sona erdirme, boşanmanın mali sonuçlarını ve çocukların geleceğini düzenleme konusundaki ortak iradelerini belgelemek amacıyla kaleme aldıkları yazılı belgedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca; evlilik birliğinin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin birlikte mahkemeye başvurması ya da birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi halinde anlaşmalı boşanma mümkündür.
Protokolün hukuki gücü, mahkemenin onayından gelir. Hâkim, tarafların protokolü özgür iradesiyle imzaladığına ve içeriğin adil olduğuna kanaat getirirse protokolü aynen onaylar ya da gerekli gördüğü değişiklikleri isteyebilir. Onaylanan protokol kesin hüküm niteliği taşır.
Anlaşmalı Boşanma Şartları: Kimler Başvurabilir?
- En az 1 yıl evlilik: Evlilik birliğinin nikah tarihinden itibaren en az 1 yıl sürmüş olması zorunludur. Bu süre doldurulmadan anlaşmalı boşanma davası açılamaz; açılırsa reddedilir.
- Birlikte başvuru veya kabul: Her iki eş birlikte dava açabileceği gibi, taraflardan biri dava açıp diğeri bu davayı mahkemede kabul ederek de anlaşmalı boşanma gerçekleşebilir.
- Bizzat duruşmaya katılım: Taraflar duruşmaya bizzat katılmak ve hâkimin huzurunda beyanlarını teyit etmek zorundadır. Duruşmaya katılmayan taraf için dava ileri bir tarihe ertelenir.
- Tam ve özgür irade: Protokolün herhangi bir baskı altında imzalanmaması gerekir. Hâkim bu özgürlüğü duruşmada bizzat denetler.
Protokolün Şekil Şartı ve Hâkimin Denetim Yetkisi
Anlaşmalı boşanma protokolü için kanunda kesin bir şekil şartı öngörülmemiştir; ancak uygulamada mahkemeler her zaman yazılı ve imzalı bir protokol talep etmektedir. Sözlü uzlaşma yeterli değildir.
TMK m.166/3’ün ikinci cümlesi hâkime önemli bir denetim yetkisi tanır: hâkim, protokolün çocukların menfaatini zedelediğini ya da taraflardan birinin aleyhine ağır koşullar içerdiğini tespit ederse re’sen değişiklik yapabilir. Taraflar bu değişiklikleri kabul etmek zorundadır; aksi hâlde anlaşmalı boşanma gerçekleşmez ve dava çekişmeli boşanmaya dönüşebilir.
Hâkimin Protokolü Onaylamaması: Uygulamada en sık karşılaşılan ret nedenleri şunlardır: velayet düzenlemesinin çocuğun üstün yararını gözetmemesi; nafaka miktarının gerçek ihtiyaçlarla bağdaşmaması; bir tarafın mal rejimi tasfiyesinden haksız biçimde mahrum bırakılması; “ibra” ifadesinin hukuki sonuçlarının taraflarca kavranmadan kullanılması. Her biri protokolün yeniden kaleme alınmasını zorunlu kılar.
Protokolde Yer Alması Gereken Maddeler
Bir anlaşmalı boşanma protokolünün geçerli ve mahkemece onaylanabilir olması için şu konuları eksiksiz kapsaması gerekir:
| Konu | Açıklama | Zorunlu mu? |
|---|---|---|
| Boşanma iradesi | Tarafların TMK 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanmayı kabul beyanı | Evet |
| Velayet | Müşterek çocuk varsa kime bırakıldığı; ortak velayet de mümkündür | Çocuk varsa evet |
| Kişisel ilişki | Çocukla görüşme günleri, saatleri, tatil düzenlemeleri | Çocuk varsa evet |
| İştirak nafakası | Çocuk için aylık ödeme; TÜFE artış kaydı | Çocuk varsa evet |
| Yoksulluk nafakası | Eşlerden birine ödenecek destek nafakası veya nafaka talep edilmeyeceği beyanı | Tercihli; ancak açıkça belirtilmeli |
| Maddi-manevi tazminat | TMK 174 uyarınca tazminat miktarı veya talepten feragat | Tercihli; ancak açıkça belirtilmeli |
| Mal rejiminin tasfiyesi | Edinilmiş mallara katılma rejimi kapsamında katılma alacağı; tapu ve araç devri | Kuvvetle önerilir |
| Ziynet ve ev eşyaları | Kimin ne aldığı veya karşılıklı talepten vazgeçildiği | Kuvvetle önerilir |
| Soyadı | Kadının boşanma sonrası kullanacağı soyadı | Tercihli |
| Yargılama giderleri | Kimin ne kadar ödeyeceği veya her tarafın kendi masrafını üstlendiği | Tercihli |
| İbra | Tarafların birbirini gayrikabili rücu ibraladığı beyanı | Kuvvetle önerilir |
Avukata Sor
Anlaşmalı boşanma protokolünüzün mahkemece onaylanmasını ve ileride hak kaybı yaşamamanızı sağlamak için profesyonel hukuki destek alın.
Anlaşmalı Boşanma ve Mal Rejiminin Tasfiyesi Protokolü Örneği
Aşağıdaki protokol taslağı, Av. Burak Mert Kaya tarafından gerçek dava deneyimine dayalı olarak hazırlanmış olup Ankara Aile Mahkemesi uygulamalarına uygundur. Her dava kendi özgün koşullarını taşır; bu taslak bire bir kopyalanmadan önce mutlaka bir avukata incelettirin.
Davacı: (T.C. Kimlik No: )
Davalı: (T.C. Kimlik No: )
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca tarafların evlilik birliğinin temelden sarsılması nedeniyle anlaşmalı olarak boşanmalarına, evlilik birliğinin mali sonuçlarına, mal rejiminin tasfiyesine ve tarafların birbirlerini gayrikabili rücu ibra etmelerine ilişkin şartları içeren protokoldür.
Taraflar, hür iradeleriyle, hiçbir baskı ve tesir altında kalmaksızın aşağıdaki hususlarda mutabakata varmışlardır.
Taraflar, evlilik birliğinin sürdürülmesinde hiçbir hukuki ve fiili yarar kalmadığını kabul ederek 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi gereğince anlaşmalı olarak boşanmayı kabul ve beyan ederler.
Seçenek A (Çocuk yok): Tarafların evlilik birliği içerisinde dünyaya gelmiş müşterek çocukları bulunmamaktadır. Bu nedenle velayet, iştirak nafakası ve çocukla kişisel ilişki kurulması hususlarında düzenleme yapılmasına yer olmadığı taraflarca kabul edilmiştir.
Seçenek B (Çocuk var): Müşterek çocuk (T.C. Kimlik No: ) velayeti tarafların ortak kararıyla [Anneye / Babaya / Ortak Velayete] bırakılmıştır. Çocukla diğer ebeveyn arasında aşağıdaki şekilde kişisel ilişki tesis edilmiştir:
- Her ayın 1. ve 3. haftası günü – saatleri arasında
- Dini bayramların ilk günü [Anne / Baba] yanında
- Yaz tatilinde süreyle diğer ebeveynde
Seçenek A (Tazminat yok): Tarafların, evlilik birliğinin sona ermesi nedeniyle 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesi kapsamında birbirlerinden geçmişe veya geleceğe yönelik hiçbir maddi ve manevi tazminat talebi bulunmamaktadır.
Seçenek B (Tazminat var): [Davacı/Davalı], [Davalı/Davacı]’ya boşanma nedeniyle TL (Yazıyla: Türk Lirası) maddi ve/veya manevi tazminat ödemeyi kabul etmiştir. Bu ödeme boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren gün içinde IBAN no’lu hesaba yapılacaktır.
Seçenek A (Nafaka yok): Taraflar, boşanma süreci ve sonrasına ilişkin olarak birbirlerinden 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesi kapsamında yoksulluk nafakası veya tedbir nafakası adı altında herhangi bir talepte bulunmayacaklarını gayrikabili rücu olarak kabul ve taahhüt ederler.
Seçenek B (İştirak + Yoksulluk nafakası): [Davacı/Davalı], boşanmanın kesinleştiği tarihten itibaren her ayın . günü;
- Müşterek çocuk için iştirak nafakası olarak TL
- Diğer eş için yoksulluk nafakası olarak TL
ödemeyi kabul etmiştir. Bu miktarlar her yıl Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan TÜFE oranında artırılacaktır.
Taraflar, evlilik birliği içinde edinilen ziynet eşyaları ile ortak hanede bulunan ev eşyalarının paylaşımı hususunda tam mutabakata varmışlardır. Tarafların birbirlerinden başkaca ziynet eşyası, çeyiz senedine bağlı alacak veya ev eşyası talebi bulunmamaktadır.
Taraflar, evlilik birliği içerisinde edinilmiş olan mal varlıklarının tasfiyesi hususunda aşağıdaki şekilde kesin olarak anlaşmışlardır:
6.1. Taraflar adına kayıtlı ve evlilik birliği içerisinde edinilmiş tek mal varlığı, model marka, plakalı araçtır.
6.2. İşbu araç, anlaşmalı boşanma kararının kesinleşmesini müteakip [Davacı / Davalı]’ya devredilecek olup mülkiyet tamamen [Davacı / Davalı]’a ait olacaktır.
6.3. Bu devire karşılık olarak [Davalı / Davacı], [Davacı / Davalı]’a nakit ve peşin olarak TL ödeme yapacaktır. Bu bedel boşanma kararının kesinleştiği tarihte defaten ödenecektir.
6.4. Kapsamlı İbra: Yukarıda belirtilen devir ve ödeme ile birlikte taraflar, mal rejiminin tasfiyesini eksiksiz tamamladıklarını kabul ederek birbirlerini bu hususta gayrikabili rücu olarak ibra ederler.
Taraflar, işbu protokolün mahkemece onaylanması ile birlikte kesin hüküm teşkil edeceğini bilmekte ve kabul etmektedirler. Bu protokolde düzenlenmiş konular bakımından taraflar birbirlerinden ayrıca hiçbir talepte bulunamaz.
Tarafların işbu boşanma davası nedeniyle birbirlerinden yargılama gideri, harç ve vekalet ücreti talebi bulunmamaktadır. Her taraf kendi yaptığı masrafı üzerinde bırakacaktır.
İşbu 8 (sekiz) maddeden ibaret Anlaşmalı Boşanma Protokolü, taraflarca hiçbir baskı altında kalınmaksızın, serbest iradeleriyle okunmuş, kabul edilmiş ve tarihinde imza altına alınarak Aile Mahkemesi’ne sunulmuştur.
Davacı
Davalı
Önemli Uyarı: Yukarıdaki protokol bir taslaktır; somut davanıza doğrudan uygulanmamalıdır. Protokolde yer alan “gayrikabili rücu ibra” ifadesi mahkeme onayının ardından geri alınamaz sonuçlar doğurur. Hak kaybı yaşamamak için bu taslağı kullanmadan önce mutlaka bir aile hukuku avukatıyla görüşün.
Velayet ve Kişisel İlişki Düzenlemesi
Mahkemenin protokolde en titiz incelediği bölüm velayet düzenlemesidir. Hâkim, velayetin çocuğun üstün yararına hizmet edip etmediğini salt tarafların beyanına göre değil; çocuğun yaşı, eğitim durumu ve sosyal çevresi gibi somut olgulara dayanarak değerlendirir.
Kişisel İlişkide Dikkat Edilmesi Gerekenler
Görüşme günleri, saatleri, teslim noktası ve taşıma sorumluluğu açıkça belirtilmelidir. “Uygun zamanlarda” ya da “anlaşıldığında” gibi muğlak ifadeler ileride uyuşmazlığa zemin hazırlar. Bayram, yaz tatili ve okul tatili düzenlemeleri de ayrı ayrı yazılmalıdır.
Ortak Velayet
Türkiye’de anlaşmalı boşanmada ortak velayet mahkemece onaylanabilir; ancak hâkim her somut davada çocuğun üstün yararını değerlendirir. Ortak velayetin işleyebilmesi için tarafların aynı şehirde yaşaması ve iletişimin sağlıklı yürütülebileceğinin ortaya konulması önemlidir.
Nafaka: Yoksulluk, İştirak ve TÜFE Artışı
Protokolde nafakaya ilişkin iki temel kural pratikte büyük hak kayıplarına yol açmaktadır: nafakadan “tamamen vazgeçildiği” beyanı ve TÜFE güncellemesinin protokole yazılmaması.
- Yoksulluk nafakası (TMK m.175): Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş için öngörülür. Protokolde açıkça düzenlenmezse boşanma sonrasında ayrı bir davayla talep edilebilir; ancak bu davalarda ispat yükü ağırlaşır.
- İştirak nafakası (TMK m.182): Çocukla yaşamayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılımını sağlar. Velayet hangi tarafa verilirse verilsin bu düzenlemenin protokolde yer alması zorunludur.
- TÜFE güncellemesi: Nafaka miktarının her yıl TÜFE oranında güncelleneceğinin protokole yazılması; ileride yeniden nafaka artırım davası açma zorunluluğunu ortadan kaldırır.
Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Protokoldeki Yeri
Evlilik süresince geçerli olan yasal mal rejimi, Türkiye’de edinilmiş mallara katılma rejimidir (TMK m.202). Boşanmayla bu rejim sona erer ve eşlerin evlilik süresince birlikte katkıda bulunduğu mallar üzerinde katılma alacağı hakkı doğar.
Protokole mal rejimi tasfiyesi maddesi eklenmemesi; boşanma sonrasında ayrı bir katılma alacağı davası açılmasının önünü açar. Bu nedenle araç, taşınmaz, banka hesabı, hisse senedi ve işyeri gibi edinilmiş malların protokolde tek tek belirlenmesi ve tasfiyenin “gayrikabili rücu ibra” ifadesiyle sonuçlandırılması ilerleyen yıllardaki uyuşmazlıkları önler.
Maddi ve Manevi Tazminat (TMK m.174)
TMK’nın 174. maddesi; boşanmada kusursuz ya da daha az kusurlu olan eşe, mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen taraf için maddi; kişilik hakları saldırıya uğrayan taraf için manevi tazminat hakkı tanır. Bu hak kullanılabilir de vazgeçilebilir de; ancak protokolde tercih açıkça belirtilmelidir.
Dikkat: Tazminattan vazgeçilmesi de en az tazminat talep edilmesi kadar önemli bir karardır. Boşanmada kusurlu bulunan tarafa karşı ilerleyen süreçte tazminat davası açılmak istenirse protokolde bu haktan feragat edilmiş olması artık bunu engeller. Karar verilmeden önce somut durumun bir avukatla değerlendirilmesi şarttır.
İbra Nedir? Protokoldeki Önemi
“Gayrikabili rücu ibra” (geri alınamaz vazgeçme); tarafların birbirlerinden, protokolde düzenlenen konular bakımından artık hiçbir talepte bulunamayacağını beyan etmesidir. Protokolün sonuç bölümüne eklenen bu ifade, mahkeme onayından sonra kesin bağlayıcılık kazanır.
İbra ifadesinin hangi konuları kapsadığı çok önemlidir. “Her türlü talep ve hakkımdan vazgeçtim” gibi geniş kapsamlı bir ibra, mal rejimi tasfiyesinden kaynaklanan katılma alacağını da kapsadığı şeklinde yorumlanabilir. Bu nedenle ibra maddesinin neleri kapsadığının ve neleri kapsamadığının açıkça yazılması gerekir.
Protokole Sonradan İtiraz Edilebilir mi?
| Konu | Sonradan Değiştirilebilir mi? | Açıklama |
|---|---|---|
| Velayet | Evet – koşullar değişirse | Çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa yeni dava açılabilir |
| İştirak nafakası | Evet – koşullar değişirse | Çocuğun ihtiyaçları veya tarafların geliri değişirse güncelleme talep edilebilir |
| Yoksulluk nafakası | Sınırlı – koşullara bağlı | Kaldırma veya artırma için somut değişiklik kanıtlanmalıdır |
| Mal rejimi tasfiyesi (ibra) | Kural olarak hayır | Kesinleşen mahkeme kararı bağlayıcıdır; hile, aldatma veya esaslı hata halleri istisna |
| Tazminat (ibra ile) | Hayır | Onaylanan protokolde tazminattan feragat geri alınamaz |
Protokol Hazırlarken Yapılan Kritik Hatalar
Muğlak Kişisel İlişki Düzenlemesi
“Makul sürelerde görüşme” veya “anlaşıldığında” gibi ifadeler uygulamada işe yaramaz. Hâkim bu tür muğlak ifadeleri kabul etmeyebilir; uygulamada ise her görüşme öncesinde uyuşmazlık çıkar.
TÜFE Kaydının Unutulması
Nafaka miktarı belirlenir ama TÜFE güncellemesi yazılmaz. Birkaç yıl sonra reel değer eriyince yeniden artırım davası açılmak zorunda kalınır; bu hem zaman hem masraf demektir.
Mal Rejiminin Protokole Dahil Edilmemesi
Boşanma protokolü imzalanır ama katılma alacağı hesaplanmaz. Yıllarca süren ayrı bir mal paylaşımı davası açılır; kimi zaman boşanmanın kendisinden daha yıpratıcı bir sürece girilir.
İbranın Kapsamının Netleştirilmemesi
“Her türlü talep hakkımdan vazgeçiyorum” ifadesi; sonradan hatırlanan ziynet eşyaları, banka hesapları veya araçların da kapsandığı şeklinde yorumlanır ve mahkemede aleyhte delil olur.
Ödeme Takviminin Belirsiz Bırakılması
“En kısa sürede ödenecek” gibi ifadeler icra takibine konu edilemez. Ödeme tarihi, IBAN bilgisi ve gecikme faizinin ne olacağı açıkça yazılmalıdır.
Tapu ve Araç Devirlerinin Protokolde Belirsiz Kalması
Devir konusu mal açıkça tanımlanmaz (plaka, parsel no vb.) ve devir tarihi belirtilmezse boşanma sonrasında karşı tarafın devri geciktirmesi ya da reddetmesi halinde icraya başvurmak güçleşir.
Sık Sorulan Sorular
Ankara Aile Hukuku Avukatı – Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hazırlanması
Anlaşmalı boşanma süreci, birçok kişi tarafından “zaten anlaştık, hızlıca bitirelim” algısıyla değerlendirilmektedir. Oysa protokolde tek bir eksik ya da muğlak ifade; yıllarca süren nafaka, katılma alacağı veya velayet davalarına kapı aralayabilir. Büromuzda protokol hazırlık sürecinde; tarafların gerçek mal varlığı durumu değerlendirilmekte, katılma alacağı hesaplanmakta, velayet ve nafaka dengesi kurulmakta, ödeme ve devir takvimleri somutlaştırılmakta ve ibra maddelerinin kapsamı titizlikle belirlenmektedir.
Ankara’da aile mahkemelerinde uzun yıllar sürdürülen yargılama deneyimi; protokolün hem tarafların haklarını hem de mahkeme onayını güvence altına alacak biçimde hazırlanmasını sağlamaktadır.
Avukata Sor
Anlaşmalı boşanma protokolünüzün hazırlanması veya mevcut taslağın hukuki denetimi için bizimle iletişime geçin.