İşkence ve Eziyet Suçu (TCK 94-95-96): Türk Ceza Kanunu’nun 94. maddesi işkence suçunu, 95. maddesi neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkenceyi, 96. maddesi ise eziyet suçunu düzenler. İşkence, yalnızca kamu görevlisi tarafından işlenebilen; eziyet ise herhangi bir kişi tarafından gerçekleştirilebilen sistematik ve sürekli nitelikteki insan onuruna aykırı davranışları kapsar. TCK 94/6 uyarınca işkence suçunda zamanaşımı işlemez. İşkence sonucu ölüm halinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir. Bu suçlarda uzlaştırma ve erteleme uygulanamaz.
TCK 94/1 Temel Ceza
3 – 12 yıl hapis
TCK 94/2 Nitelikli
8 – 15 yıl hapis
TCK 94/3 Cinsel Taciz
10 – 15 yıl hapis
TCK 95/4 Ölüm
Ağ. Müebbet Hapis
TCK 96/1 Eziyet
2 – 5 yıl hapis
TCK 94 Zamanaşımı
İşlemez
Bu Yazımızda Neler Bulacaksınız
- TCK 94 – İşkence Suçu Kanun Metni (Tam)
- TCK 95 – Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış İşkence Kanun Metni
- TCK 96 – Eziyet Suçu Kanun Metni (Tam)
- İşkence Suçu Nedir? Unsurları
- İşkence Suçunun Cezası
- Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış İşkence (TCK 95)
- Eziyet Suçu Nedir? (TCK 96)
- İşkence ile Eziyet Arasındaki Fark
- Uluslararası Hukuk ve Anayasal Güvence
- Uzlaştırma, HAGB ve Erteleme
- Yargıtay Kararları – Emsal İçtihatlar
- Sık Sorulan Sorular
TCK Madde 94 – İşkence Suçu Kanun Metni
Aşağıdaki kanun metni, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 94. maddesidir. Madde metnine mevzuat.gov.tr üzerinden de ulaşabilirsiniz.
(2) Suçun;
a) Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye ya da gebe kadına karşı,
b) Avukata veya diğer kamu görevlisine karşı görevi dolayısıyla,
işlenmesi halinde, sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Fiilin cinsel yönden taciz şeklinde gerçekleşmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) Bu suçun işlenişine iştirak eden diğer kişiler de kamu görevlisi gibi cezalandırılır.
(5) Bu suçun ihmali davranışla işlenmesi halinde, verilecek cezada bu nedenle indirim yapılmaz.
(6) (Ek: 11/4/2013-6459/9 md.) Bu suçtan dolayı zamanaşımı işlemez.
TCK Madde 95 – Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış İşkence Kanun Metni
a) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına,
b) Konuşmasında sürekli zorluğa,
c) Yüzünde sabit ize,
d) Yaşamını tehlikeye sokan bir duruma,
e) Gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun vaktinden önce doğmasına,
neden olmuşsa, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza yarı oranında artırılır.
(2) İşkence fiilleri, mağdurun;
a) İyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine,
b) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine,
c) Konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına,
d) Yüzünün sürekli değişikliğine,
e) Gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun düşmesine,
neden olmuşsa, yukarıdaki maddeye göre belirlenen ceza bir kat artırılır.
(3) İşkence fiillerinin vücutta kemik kırılmasına neden olması halinde, kırığın hayat fonksiyonlarındaki etkisine göre sekiz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) İşkence sonucunda ölüm meydana gelmişse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur.
TCK Madde 96 – Eziyet Suçu Kanun Metni
(2) Yukarıdaki fıkra kapsamına giren fiillerin;
a) Çocuğa, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye ya da gebe kadına karşı,
b) Üstsoy veya altsoya, babalık veya analığa ya da eşe veya boşandığı eşe karşı,
işlenmesi halinde, kişi hakkında üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
İşkence Suçu Nedir? Unsurları ve Koşulları
İşkence suçu; bir kamu görevlisinin, kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve belli bir süreç içinde sistematik biçimde sürdürülen acı verici, aşağılayıcı ya da algılama/irade yeteneğini bozan davranışlar sergilemesiyle oluşur. Suçun özü, devlet otoritesinin bireyi ezmek için araçsallaştırılmasıdır.
İşkence Suçunun Zorunlu Unsurları
- Fail kamu görevlisi olmalıdır. Polis, jandarma, gardiyan, savcı, hâkim, vergi memuru ve diğer kamu görevlileri bu kapsamdadır. Kamu görevlisi olmayan biri doğrudan fail olamaz; ancak iştirak halinde kamu görevlisi gibi cezalandırılır (TCK 94/4).
- Fiil sistematik ve süreklilik arz etmelidir. Ani, tek seferlik bir dövme eylemi işkence değil, kasten yaralama sayılır. Fiillerin belli bir süreç içinde tekrarlanması ya da yoğun biçimde uygulanması gerekir.
- Eylem insan onuruyla bağdaşmamalıdır. Korunan asıl değer insan onurudur. Bu nedenle suçun oluşup oluşmadığı değerlendirilirken eylemin onur zedeleyici niteliği esas alınır.
- Fiil; bedensel/ruhsal acı, algılama/irade bozukluğu veya aşağılama sonuçlarından en az birini doğurmalıdır. Bu sonuçların tamamının bir arada bulunması gerekmez.
- Kast zorunludur. İşkence suçu yalnızca bilerek ve isteyerek işlenebilir. TCK 94/5 ihmali davranışla işlenme halinde dahi ceza indirimi öngörmemektedir; bu düzenleme ihmali failin sorumluluğunu kasıtlı faile eşitler.
Önemli Ayrım: Uygulamada “kötü muamele” kavramı sıklıkla işkenceyle karıştırılmaktadır. TCK’da düzenlenen kötü muamele suçu (TCK 232), aynı konutta birlikte yaşanan kişilere yönelik davranışları kapsayan ayrı bir suçtur ve “Aile Düzenine Karşı Suçlar” başlığında yer alır. Kamu görevlisinin bireye yönelik eylemi işkence sayılmadığında, Yargıtay fiile göre kasten yaralama, tehdit, hakaret veya cinsel taciz gibi suçları uygulamaktadır.
İşkence Suçunun Cezası (TCK 94)
| Hal | Ceza Aralığı | Özel Durum |
|---|---|---|
| Temel hal (TCK 94/1) | 3 yıl – 12 yıl hapis | Kadına karşı: alt sınır 5 yıl |
| Çocuğa, savunmasıza, gebe kadına karşı (TCK 94/2-a) | 8 yıl – 15 yıl hapis | – |
| Avukata / kamu görevlisine görevi nedeniyle (TCK 94/2-b) | 8 yıl – 15 yıl hapis | – |
| Cinsel taciz şeklinde (TCK 94/3) | 10 yıl – 15 yıl hapis | – |
| İştirak eden kamu görevlisi olmayanlar (TCK 94/4) | Kamu görevlisi gibi | Fail sıfatı aranmaz |
| İhmali davranışla işlenmesi (TCK 94/5) | Aynı ceza | İndirim yapılmaz |
Zamanaşımı İşlemez (TCK 94/6): İşkence suçu, 6459 sayılı Kanun ile 2013 yılında yapılan değişiklikle zamanaşımı dışına çıkarılmıştır. Suçun üzerinden ne kadar zaman geçerse geçsin kovuşturma başlatılabilir. Bu düzenleme hem Anayasa’nın 17. maddesiyle hem de Türkiye’nin taraf olduğu BM İşkenceye Karşı Sözleşme ile uyumludur.
Avukata Sor
İşkence veya eziyet mağduru iseniz ya da hakkınızda bu suçlardan soruşturma yürütülüyorsa erken hukuki destek almanız sürecin seyrini belirler.
Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış İşkence (TCK 95) – Ayrıntılı İnceleme
TCK 95, işkence fiilinin öngörülenden çok daha ağır sonuçlara yol açması halini düzenler. İşkence kastıyla hareket eden faile, mağdurun yaşadığı ağır netice nedeniyle ek yaptırım uygulanır. Netice bakımından failin en azından taksirle hareket etmiş olması aranır.
TCK 95/1 – Yarı Oranında Artırım Gerektiren Neticeler
| Netice | Artırım |
|---|---|
| Duyulardan/organlardan birinin işlevinin sürekli zayıflaması | 1/2 oranında artırım |
| Konuşmada sürekli zorluk | 1/2 oranında artırım |
| Yüzde sabit iz | 1/2 oranında artırım |
| Yaşamı tehlikeye sokan durum | 1/2 oranında artırım |
| Gebe kadında çocuğun vaktinden önce doğması | 1/2 oranında artırım |
TCK 95/2 – Bir Kat Artırım Gerektiren Ağır Neticeler
| Ağır Netice | Artırım |
|---|---|
| İyileşmesi olanaksız hastalık veya bitkisel hayat | 1 kat artırım |
| Duyu veya organın işlevinin tamamen yitirilmesi | 1 kat artırım |
| Konuşma ya da çocuk yapma yeteneğinin tamamen kaybı | 1 kat artırım |
| Yüzün sürekli değişmesi | 1 kat artırım |
| Gebe kadında çocuğun düşürülmesi | 1 kat artırım |
TCK 95/3 – Kemik Kırığı
İşkence fiillerinin kemik kırığına yol açması halinde kırığın hayat fonksiyonlarındaki etkisine göre 8 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası uygulanır. Bu ceza sabit bir aralıktır; TCK 94’teki temel cezaya artırım yapılmaz, doğrudan bu sınırlar içinde belirlenir.
TCK 95/4 – İşkence Sonucu Ölüm
İşkence fiillerinin mağdurun ölümüne yol açması halinde faile ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir. Bu, Türk hukukunun öngördüğü en ağır cezadır ve koşullu salıverilme açısından son derece kısıtlayıcı bir infaz rejimini beraberinde getirir.
Eziyet Suçu Nedir? (TCK 96) – Unsurlar ve Ceza
Eziyet suçu; kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın herhangi bir kişinin, başkasına karşı insan onuruyla bağdaşmayan, sistematik ve süreklilik arz eden acı verici davranışlar sergilemesiyle oluşur. Eziyet suçunu işkenceden ayıran temel unsur failin sıfatıdır.
Eziyet Suçunun Unsurları
- Fail herhangi biri olabilir. Kamu görevlisi olan veya olmayan herkes eziyet suçunu işleyebilir. Bu yönüyle işkenceden ayrılır.
- Fiil sistematik ve sürekli olmalıdır. Ani, tek seferlik davranışlar eziyet sayılmaz. Belli bir süreç içinde tekrarlanan, psikolojik ve fiziksel tahribat yaratacak yoğunluktaki fiiller bu kapsamdadır.
- Eylemin insan onurunu zedelemesi gerekir. TCK 96 madde gerekçesinde eziyet; insan onuruyla bağdaşmayan, bedensel veya ruhsal yönden acı çektirecek davranışlar olarak tanımlanmıştır.
- Suç kamu davası niteliğindedir. Eziyet suçu şikayete bağlı değildir, re’sen soruşturulur. Mağdurun şikayetinden vazgeçmesi davayı durdurmaz.
| Eziyet Hali | Ceza |
|---|---|
| Temel hal (TCK 96/1) | 2 yıl – 5 yıl hapis |
| Kadına karşı (TCK 96/1 ek cümle) | Alt sınır 2 yıl 6 aydan az olamaz |
| Çocuğa, savunmasıza, gebe kadına karşı (TCK 96/2-a) | 3 yıl – 8 yıl hapis |
| Üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eşe karşı (TCK 96/2-b) | 3 yıl – 8 yıl hapis |
İşkence ile Eziyet Suçu Arasındaki Fark
Rakip sitelerin büyük çoğunluğu bu iki sucu yüzeysel biçimde karşılaştırmaktadır. Aşağıda hukuki uygulama açısından belirleyici olan tüm farklar ayrıntılı şekilde ele alınmıştır.
İşkence (TCK 94)
- Fail: Yalnızca kamu görevlisi
- Zamanaşımı: İşlemez (TCK 94/6)
- Temel ceza: 3-12 yıl hapis
- Nitelikli hal: 8-15 yıl hapis
- Ölüm halinde: Ağ. müebbet
- İhmali hal: Ceza indirimi yok
- İştirak: Siviller de kamu görevlisi gibi yargılanır
- Uzlaştırma: Uygulanamaz
Eziyet (TCK 96)
- Fail: Herhangi biri (sivil dahil)
- Zamanaşımı: 8 yıl
- Temel ceza: 2-5 yıl hapis
- Nitelikli hal: 3-8 yıl hapis
- Ölüm hali: Özel düzenleme yok
- Şikayet: Resen soruşturulur
- Uzlaştırma: Uygulanamaz
- HAGB/Erteleme: Ceza miktarına göre değişir
Maddi Unsur Açısından Benzerlik: Her iki suçta da fiil; ani değil, sistematik ve belli bir süreç içinde süreklilik arz eder biçimde işlenmelidir. Bu süreklilik unsuru hem işkence hem de eziyeti, anlık saldırı niteliğindeki kasten yaralama, hakaret veya tehdit suçlarından ayıran temel kriterdir. Yargıtay, tek seferlik veya ani gerçekleşen eylemleri işkence ya da eziyet olarak nitelendirmemekte; bunları ilgili diğer suç tipleri çerçevesinde değerlendirmektedir.
Uluslararası Hukuk ve Anayasal Güvence
İşkence yasağı, uluslararası hukukun en güçlü güvencelerinden biridir. Savaş hali, olağanüstü hal veya herhangi bir gerekçe bu yasağı geçersiz kılmaz; işkence yasağı mutlak ve derogasyona kapalı bir hak olarak tanımlanır.
| Hukuki Kaynak | Düzenleme |
|---|---|
| Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.17 | “Kimseye işkence yapılamaz, eziyet çektirilemez” – mutlak güvence |
| BM İşkenceye Karşı Sözleşme (1984) | İşkenceyi tanımlar, devletlerin önleme ve kovuşturma yükümlülüğünü düzenler |
| İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi m.5 | İşkence ve insanlık dışı muamele yasağı |
| Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.3 | İşkence ve insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağı – AİHM içtihadıyla desteklenir |
| TCK 94/6 | İşkence suçunda zamanaşımı işlemez – uluslararası yükümlülüklerle uyum |
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türkiye aleyhine açılan pek çok işkence davasında AİHS 3. maddesinin ihlal edildiğine hükmetmiştir. Bu kararlar, iç hukuktaki kovuşturmaların etkin ve bağımsız biçimde yürütülmesi yükümlülüğünü de kapsamaktadır. AİHM kararlarının iç hukukta infaz edilmesi zorunluluğu, devletin ceza mekanizmalarını doğrudan etkiler.
Uzlaştırma, HAGB, Erteleme ve Görevli Mahkeme
| Konu | TCK 94 – İşkence | TCK 96 – Eziyet |
|---|---|---|
| Uzlaştırma | Uygulanamaz | Uygulanamaz |
| HAGB | Uygulanamaz (ceza yüksek) | Ceza 2 yıl altındaysa mümkün olabilir |
| Erteleme | Uygulanamaz (ceza yüksek) | Ceza 2 yıl altındaysa mümkün olabilir |
| Adli para cezasına çevirme | Uygulanamaz | Temel halde mümkün olabilir |
| Zamanaşımı | İşlemez (TCK 94/6) | 8 yıl |
| Şikayet koşulu | Yok – resen soruşturulur | Yok – resen soruşturulur |
| Görevli Mahkeme | Ağır Ceza Mahkemesi | Asliye Ceza Mahkemesi |
Yargıtay Kararları – Emsal İçtihatlar
Yargıtay’ın işkence ve eziyet suçlarına ilişkin içtihadı; suçun sınırlarını, kasten yaralamadan ayrımını ve sistematiklik koşulunu somut kararlarla belirlemektedir. Aşağıdaki içtihatlar, uygulamada sıklıkla başvurulan emsal niteliğindeki kararlardır.
Bir kamu görevlisinin şüpheliyi ya da tutukluyu tek seferlik ve ani bir hareketle dövmesi işkence suçu teşkil etmez. Yargıtay bu hallerde kasten yaralama hükümlerinin uygulanmasına hükmetmektedir. Suçun işkence olarak nitelendirilebilmesi için fiilin belli bir süreç içinde tekrarlanması, sistemli ve sürekli bir nitelik taşıması zorunludur.
Zabıta memurlarının bir satıcıya alenen tokat atması kasten yaralama; aynı satıcıyı kapalı bir mekana çekerek döverek tükürme ve üzerine su dökme gibi birden fazla ve süregelen eylemler birlikte değerlendirildiğinde işkence suçu oluşturur. Bu karar, tek eylem ile süregelen eylem ayrımını somutlaştırması bakımından önem taşır.
Gözaltındaki kişiye “jobla vurma”, “kafasına poşet geçirerek nefes almayı engelleme” ve “ayaklarını tuza bastırma” gibi acı verici ve onur kırıcı fiillerin uygulanması; sistematik ve sürekliliği olan nitelikleri nedeniyle işkence suçu kapsamında değerlendirilmiştir. Nezarethane giriş-çıkış adli muayene raporları bu tür davalarda kritik delil niteliği taşır.
Ceza infaz kurumunda görev yapan gardiyanlar kamu görevlisi sıfatını taşıdığından, hükümlü veya tutuklulara yönelik sistematik acı verici davranışları işkence suçu oluşturur. Yargıtay, bu davalarda kurumun iç disiplin raporlarının yanı sıra bağımsız adli tıp incelemelerinin de yapılması gerektiğine hükmetmektedir.
Hudut karakolunda rütbeli jandarma subayının, aynı birlikteki eri görev hataları gerekçesiyle defalarca döverek hakaret etmesi; sistematik ve süreklilik arz eden niteliğiyle işkence suçu olarak nitelendirilmiştir. Suçun kamu görevlisine karşı görevi nedeniyle işlenmesi halini düzenleyen TCK 94/2-b’nin, hiyerarşik üstün asta uyguladığı işkenceye uygulanamayacağı, zira mağdurun da kamu görevlisi olduğunun gözetilmesi gerektiği bu kararda tartışma konusu olmuştur.
Ceza infaz kurumu ikinci müdürü, altındaki personelin mahkumlara uyguladığı işkenceden haberdar olmasına ve buna zımni biçimde göz yummasına rağmen gerekli önlemleri almamıştır. Yargıtay, TCK 94/5 hükmü gereğince ihmali davranışla işkenceye göz yuman yöneticinin de kasıtlı fail gibi cezalandırılmasına hükmetmiştir. Bu karar, kurumsal işkencede komuta sorumluluğu ilkesi açısından emsal niteliğindedir.
Hudut karakolunda piyade er olarak görev yapan mağdur, sanralde hata yaptığı gerekçesiyle üstleri tarafından sürekli dövülerek hakaret edilmiştir. Yargıtay, eylemin sistematik ve süregelen niteliği nedeniyle TCK 94/2-b kapsamında kamu görevlisine karşı görevi dolayısıyla işkence suçu oluşturduğuna hükmederek alt mahkemenin suç vasfındaki yanılgısını bozmuştur.
Sık Sorulan Sorular
Ankara Ceza Avukatı – İşkence ve Eziyet Davalarında Hukuki Destek
İşkence ve eziyet suçları, insan onurunu doğrudan zedeleyen ve Anayasal güvence altındaki temel haklara müdahale eden ağır suçlardır. Bu davalarda mağdur temsilinden sanık savunmasına kadar her aşamada uzman bir ceza avukatının katkısı belirleyicidir.
Mağdur açısından: delillerin (nezarethane raporları, adli tıp belgeleri, tanık beyanları) zamanında ve doğru biçimde toplanması, AİHM başvurusu dahil tüm iç ve uluslararası hukuki yolların etkin kullanılması büyük önem taşır. Sanık açısından ise suç vasfının doğru belirlenmesi, sistematiklik ve süreklilik unsurlarının hukuki açıdan titizlikle irdelenmesi savunmanın temelini oluşturur.
Ankara merkezli ceza hukuku büromuz bu alanda kapsamlı hukuki destek sunmaktadır.
Avukata Sor
İşkence veya eziyet suçuna ilişkin davanız için hukuki görüş almak, savunma stratejisi oluşturmak ya da mağdur olarak haklarınızı öğrenmek istiyorsanız bizimle iletişime geçin.